صفحه اصلی خواندنی ها محصولات روز جهانی صنایع دستی؛ پاسداشت هنر و هنرمند

روز جهانی صنایع دستی؛ پاسداشت هنر و هنرمند

۰
روز صنایع دستی
nowrooz

۲۰ خردادماه، مصادف با دهم ماه ژوئن، روز صنایع دستی نام گذاری شده است. در ایران به بهانه این روز جهانی به مدت یک هفته جشنواره های مختلف در قالب بازارچه های بومی و محلی برگزار می شوند و صنایع دستی در معرض دید عموم مردم قرار می گیرند. اما آیا صنایع دستی آنقدر مهم است که یک روز جهانی به آن اختصاص داده شود؟

روز صنایع دستی
این صنایع با دست یا به کمک ابزاری ساده ساخته می شوند

صنایع دستی چیست؟

صنایع دستی مجموعه محصولاتی هستند که تولید آن ها غیر ماشینی و دستی است. این محصولات در ابتدا بر اساس نیازهای مردم بومی تولید می شدند اما به مرور به دلیل جذابیت بصری و منحصر به فرد بودن ارزش ویژه پیدا کرده اند. این صنایع با دست یا به کمک ابزاری ساده ساخته می شوند و مواد اولیه آن ها هم با توجه به امکانات طبیعی موجود در هر ناحیه تأمین می شوند؛ به عنوان مثال در مناطقی که گوسفندداری رایج است صنایع دستی غالبا پشمی هستند و در مناطقی که جنگلی هستند و چوب در دسترس مردم بومی است صنایع دستی چوبی رواج دارند.

روز صنایع دستی

روز صنایع دستی

۱۰ ژوئن سال ۱۹۶۴ میلادی در نیویورک همایشی با رویکرد احیای صنایع دستی ملل برگزار شد. تشکیل شورای جهانی صنایع دستی به عنوان زیر مجموعه سازمان یونسکو از دستاوردهای این همایش بود. ایران از سال ۱۳۴۷ شمسی عضو این شورا شد. در سال ۲۰۱۰ میلادی به پیشنهاد ایران دهم ژوئن که سالروز تشکیل شورای صنایع دستی بود به عنوان روز جهانی صنایع دستی نام گذاری شد تا به این بهانه فعالیت های بیشتری در این حوزه انجام گیرد. در کشور ما با رسیدن روز صنایع دستی به مدت یک هفته ویژه برنامه هایی برگزار می شوند مثل نمایشگاه ها، همایش ها، بازارچه های سنتی که از این طریق اقدامات کوچک و بزرگی برای پیشرفت صنایع دستی انجام می شود.

اهمیت روز صنایع دستی

صنایع دستی با سرمایه گذاری اندک امکان جذب سود بالایی دارند. انتقال تجربه و دانش تولید صنایع دستی نسبت به صنایع ماشینی ساده تر است؛ بنابراین در تمام مناطق کشور اعم از شهر و روستا می توان صنایع دستی تولید کرد. مواد اولیه این محصولات در کشور قابل دسترس هستند و نیازی به واردات ندارند. از طرفی ابزار تولید این صنایع مختصر و ارزان هستند و به همین دلیل صنایع دستی ارزش افزوده بالایی دارند. همچنین زیبایی و تنوع صنایع دستی معمولا گردشگران زیادی را به سمت خود جلب می کند تا جایی که بسیاری از آن ها تنها برای خرید صنایع دستی به منطقه ای خاص سفر می کنند؛ بنابراین صنایع دستی به طور مستقل از جاذبه های گردشگری محسوب می شوند. هر کدام از صنایع دستی فلسفه و دلیلی برای تولید دارند که به فرهنگ و اصالت هر ناحیه بر می گردد؛ بنابراین تعیین روز صنایع دستی هم به اقتصاد و هم به فرهنگ ملت ها کمک خواهد کرد.

روز صنایع دستی
بخش عمده مواد اولیه، از منابع داخلی قابل تامین است

ویژگی های صنایع دستی

در وصف عبارت صنایع دستی تعاریف متعددی ارائه شده است، اما یکی از جامع ترین تعاریف را شورای جهانی صنایع دستی ارائه داده و ویژگی هایی را برای این محصولات شمرده است؛ در ساخت آن ها از ابزار ساده استفاده شده و نسبت به سایر صنایع به دانش فنی پیچیده نیاز ندارند. فرآورده های تولیدی شبیه و همانند یکدیگر نیستند. ریشه در فرهنگ، اعتقاد، باورها، آداب و رسوم منطقه دارند. بخش عمده مواد اولیه از منابع داخلی قابل تأمین هستند. به عنوان یک محصول فرهنگی و هنری در بازارهای جهانی قابلیت عرضه دارند. به توسعه صنعت گردشگری و نشر ارزش های فرهنگی ملت ها کمک می کنند. با وجود سرمایه گذاری کم کاربری زیادی دارند. ارزش افزوده تولید صنایع دستی بالاست. جنبه کاربردی-تزیینی دارند. امکان توسعه و جا به جایی محل کارگاه آن ها آسان است. انتقال تجربیات و دانش فنی تولید صنایع دستی آسان تر از سایر صنایع است.

روز صنایع دستی

صنایع دستی در ایران

کشور ایران تنوع قومیتی زیادی دارد که هر کدام سبک زندگی، فرهنگ و هنر مخصوص خود را دارند و تلفیق همه این ها در صنایع دستی اقوام وجود دارد. صنایع دستی در کشور ما عبارتند از: بافته های داری مانند قالی باقی، گلیم بافی، دست بافی، انواع بافتنی، روکاری مانند ملیله دوزی، سوزن دوزی، گلابتون دوزی، پته دوزی، چاپ های سنتی مانند چاپ قلمکار، نمدمالی، سفالگری و سرامیک سازی، شیشه گری، محصولات فلزی و آلیاژ مانند محصولات مسی، ملیله کاری، خراطی چوب، ریزه کاری و نازک کاری چوب، منبت کاری، کنده کاری و مشبک کاری چوب، حصیربافی، تولیدات پوست و چرم، خاتم سازی، سنگ تراشی مثل دیگ های سنگی و سایر محصولات، حکاکی روی سنگ، معرق روی سنگ و انواع مختلف دیگری از هنرهای دستی که هر کدام با توجه به شرایط و امکانات طبیعی و همچنین زمینه های فرهنگی هر محدوده به دست مردم بومی تولید می شوند.

صنایع دستی ایرانی ثبت شده در یونسکو

در پیمان نامه حفظ میراث تاریخی، طبیعی و فرهنگی جهان در سازمان جهانی یونسکو دولت ها آثاری را که فارغ از قوم و نژاد و مذهب متعلق به افراد بشر در دوران های مختلف هستند در این سازمان ثبت می کنند تا حفاظت و نگهداری از آن ها به وظیفه ای جهانی تبدیل شود. یکسری از آثار به عنوان میراث فرهنگی ناملموس در سازمان یونسکو ثبت می شوند که از جمله آن ها صنایع دستی هستند. برخی از صنایع دستی هم به نام شهر سازنده آن ها در این سازمان ثبت می شوند از جمله لالجین همدان و کلپورگان سیستان و بلوچستان برای سفال، سیرجان برای گلیم و مریوان برای گیوه. اما همچنان قالی و فرش به عنوان معروف ترین صنایع دستی ایرانی مطرح است که به تبع آن مهارت های سنتی قالیبافی کاشان و قالیبافی فارس هم در سازمان جهانی یونسکو ثبت شده اند.

روز صنایع دستی
سفال هایی که با لعاب های آبی فیروزه ای و سبز رنگ می گیرند

دهکده سفال لالجین

لالجین یا به زبان محلی ها «لالون» را به سفال های مرغوب آن می شناسند. سفال هایی که با لعاب های آبی فیروزه ای و سبز رنگ می گیرند و تعدادی هم با تنوع رنگی زیاد میناکاری می شوند. اما قدمت سفال سازی این شهر به ۷۰۰ تا هزار سال می رسد و به عنوان دهکده جهانی سفال در یونسکو ثبت شده است.

روز صنایع دستی
نوع بافت این نوع گلیم متفاوت است و به جای پود، روی تار تکیه دارد

سیرجان شهرجهانی گلیم

گلیم شیریکی پیچ تلفیقی از گلیم و قالی است که بخشی از آن مانند سوزن دوزی بافته می شود. می گویند وجه تسمیه این گلیم به نام «شیریکی پیچ» به دلیل سختی بیش از حد آن است که ناچار چندین نفر روی آن کار می کنند. در ضمن نوع بافت این نوع گلیم متفاوت است و به جای پود روی تار تکیه دارد به همین دلیل از صنایع دستی نفیس است.

روز صنایع دستی
مردم آن ناحیه در طول تاریخ از گیوه استفاده کرده اند

مریوان شهر جهانی گیوه

گیوه از صنایع دستی معروف ایران است که اصالت آن به مریوان برمی گردد که به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط آب وهوایی خاصی که دارد مردم آن ناحیه در طول تاریخ از گیوه استفاده کرده اند. این گیوه ها حتی امروز هم بسیار مورد استقبال افراد مختلف و به ویژه گردشگران قرار گرفته تا جایی که به صدف مریوان معروف شده اند.

روز صنایع دستی
سفال کلپورگان را زنان، به بدوی ترین حالت ممکن و بدون چرخ سفال درست می کنند

دهکده جهانی سفال کلپورگان

غیر از سفال لالجین دهکده کلپورگان در سیستان و بلوچستان نیز به عنوان دهکده جهانی سفال در سازمان یونسکو ثبت شده است. با این تفاوت که سفال کلپورگان را زنان به بدوی ترین حالت ممکن و بدون چرخ سفال درست می کنند و نقوش آن یادآور سفال هایی است که در منطقه باستانی شهر سوخته کشف شده است و این یعنی زنده ماندن این هنر طی هزاران سال.

روز صنایع دستی
گره فرش های کاشان فارسی باف است

مهارت های قالیبافی کاشان

کاشان از دوران شاه عباس مرکز مهم قالیبافی بود. گره فرش های کاشان فارسی باف است و برای بافت آن از پشم مرینوس استفاده می شود. همچنین ویژگی مهم قالیبافی کاشان این است که از گیاهانی مثل پوست گردو، برگ مو، پوست انار و مانند آن برای رنگرزی استفاده می کنند. طرح های ویژه قالی کاشان هم عبارتند از گلدانی و درختی، ترنج، شکارگاه، سجاده ای، فرش پنج پر و مانند آن که در بین علاقه مندان فرش بسیار معروف هستند. این صنایع دستی کاشان در سال ۲۰۱۰ به عنوان میراث فرهنگی ناملموس در یونسکو ثبت شد.

روز صنایع دستی
طراحی آن ها بر اساس ذهن بافنده انجام می گیرد

مهارت های سنتی قالیبافی در فارس

بنا بر شواهد تاریخی فرش فارس قدمت ۱۲۰۰ساله دارد. طرح و نقش قالی های فارس زاویه دار هستند و طراحی آن ها بر اساس ذهن بافنده انجام می گیرد که به ذهنی بافی معروف است. از طرفی صفر تا صد قالیبافی عشایر فارس توسط خود آن ها انجام می گیرد؛ از پشم چینی تا نخ ریسی و رنگرزی و طراحی و بافت. همین ویژگی منحصر به فرد است که قالی استان فارس را در سال ۲۰۱۰ به عنوان میراث فرهنگی ناملموس در سازمان یونسکو به ثبت رساند.
روز جهانی صنایع دستی ممکن است در بین انبوه وقایع و مناسبت های تقویمی گم شود اما اختصاص یک تاریخ ثابت به نام روز صنایع دستی قدمی مهم برای پویا نگه داشتن تولید صنایع دستی است؛ چرا که باعث آشنایی افراد با این صنعت و جذب نیروهای علاقه مند به این حوزه می شود که به پیشرفت بیش از پیش این صنعت کمک می کند.

میانگین امتیازات ۵ / ۵. تعداد امتیازات ۳۱۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مطلب را از دست ندهید

بهترین جاکفشی چوبی را برای خانه خود انتخاب کنید

اولین تصویری که در لحظه ورود به هر خانه دیده می شود وسایلی هستند که در قسمت ورودی آن خانه …