صفحه اصلی خواندنی ها فضاهای عمومی مبلمان شهری چیست و چه کاربردی دارد

مبلمان شهری چیست و چه کاربردی دارد

۱
مبلمان شهری چیست

اگر بخواهیم از شاخص های سنجش کیفیت محیط شهری سخن بگوییم، مبلمان شهری یکی از مهم ترین مباحث است. اینجاست که فرهنگ ها خودی نشان می دهند، هویت یکپارچه ای ایجاد می کنند، شهروندان را بر می انگیزند تا با خیال راحت و در امنیت و آرامش کامل دور هم جمع شوند و تعامل و گفت و گو کنند و امکانی فراهم می آورد تا هم از خلوتی دلنشین بهره مند شوند و هم تجربه اجتماعی پر و پیمانی را از سر بگذرانند و اینجا دقیقا همان نقطه ای است که یافتن پاسخ این پرسش که مبلمان شهری چیست ، اهمیت خود را به رخ می کشد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

منظر شهری

مبلمان شهری به مجموعه ای از وسایل، اشیاء، دستگاه ها، نمادها، خرده بناها، فضاها و عناصری گفته می شود که شهرداری و سایر نهادها زیر مجموعه آن، در شهر، خیابان و به طور کلی فضای عمومی قرار می دهند و همه حق دارند از مزایای آن بهره ببرند.

مبلمان شهری، از سنگفرش خیابان ها گرفته تا نشیمنگاه های شهری و یادمان ها، وسایل اطلاع رسانی _ مثل ستون های تبلیغاتی و تابلوهای راهنما_، سرپناه ها _ مثل کانکس، ایستگاه اتوبوس و تاکسی _، وسائل تزئینی شهر _ مثل گلدان، میله نصب پرچم _ و عناصر روشنایی _ مانند چراغ معابر و نورافکن های میدانی را در بر می گیرد. علاوه بر این امکاناتی همچون وسایل نقل و انتقال شهری _ مثل پل عابر پیاده و پله برقی _، وسایل تخلیه و جمع آوری _ مانند سطل زباله و صندوق پست _ و همین طور علائم و موانع ترافیکی _ مثل راهبند و چراغ راهنمایی نیز در این مجموعه قرار می گیرد و با ارزش های زیبایی شناسی، هویت مندی و کارکردی بر شهروندان تاثیر می گذارد و بهره وری آنها افزایش می دهد. این تجهیزات و وسایل، باعث تعلق خاطر بیشتر افراد به شهر و محل زندگی خود می شود و حضورشان در شهر آسیب های روحی-روانی را در میان شهروندان به شدت کاهش می دهد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

از نیمکت پارک تا چراغ راهنمایی و رانندگی

مبلمان شهری را می توانیم به چهار دسته کلی تقسیم بندی کنیم: تجهیزات خیابانی، مبلمان و نیمکت های پارکی، مبلمان و تجهیزات ترافیکی، تابلو های تبلیغاتی و علائم اطلاع رسانی

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

تکیه گاه خیال

مطالعات تاریخی نشان می دهند که برای اولین بار پکن بود که شب هایش را با نور شعله های گاز روشن کرد. منبع این شعله ها از گازهای آتشفشانی حاصل می شد که با لوله هایی از جنس بامبو منتقل می شد و به خیابان ها می رسید. حدود سال ۵۰۰ ق.م هم رومیان باستان از چراغ هایی با سوخت روغن نباتی برای روشن کردن فضای مقابل خانه های خود استفاده می کردند. صاحبان خانه ها غلامانی داشتند، که تنها وظیفه آن ها روشن و خاموش کردن این چراغ ها و تامین روغن آن ها بود. اما قصه مبلمان شهری و تاسیسات و تجهیزات عمومی، به معنای امروزی آن از اوایل قرن نوزدهم میلادی آغاز شد، یعنی از زمانی که درکوچه و خیابان شهر هایی از جمله پاریس روشنایی هایی نصب شد و افرادی مسئول روشن و خاموش کردن و محفاظت از آنها شدند.

مبلمان شهری چیست

از یک سو پیشرفت معماری و شهرسازی و تخصصی شدن موضوع مبلمان شهری و تجهیزات عمومی و از سوی دیگر توسعه صنعتی، میزان توجه به فضای شهری و اهمیت آن را در رفاه و آسایش شهروندان افزایش داد و با ارتقاء دانش آکادمیک و زیبایی شناختی شهری، به رشد و شکوفایی رساند. تا جایی که امروزه، مبلمان شهری برای برآوردن نیازهای عمومی شهروندان و زیباتر شدن چهره شهر ضروری به نظر می رسد.

در ایران

مبلمان شهری و سیر تکاملی آن در ایران تاریخچه مدونی ندارد. آنچه یافت می شود، حاصل جستجوی محققان و پژوهشگرانی است که به صورت پراکنده و از لا به لای مدارک و آثار تاریخی استخراج کرده اند. با نگاهی گذرا به همین آثار و شواهد می توان گفت، طرح اولیه الِمان ها، مبلمان و تجهیزات شهری، در تمدن های باستانی ایران _ همچون دیگر تمدن های هم عصر _ به چشم می خورد. به عنوان مثال می توان به انواع آب نماها در دوران هخامنشی و همین طور انواع لوح ها و تندیس های سنگی در دوران مختلف باستانی ایران اشاره کرد.

در دوران پس از اسلام هم هر زمان حکومت مقتدری بر سر کار بوده، این قدرت و شکوه را در فضای شهری به نمایش درآمده است. به عنوان مثال می توان از سکوی خانه ها در معماری عصر صفوی و یا سقاخانه های گوشه و کنار شهر نام برد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

شوربختانه، بعد از انقراض حکومت صفویان، دیگر دولت مقتدر و قدرتمندی که سازمان دهی متمرکزی داشته باشد، روی کار نیامد. آشفتگی و نابه سامانی های بی شمار دوره قاجاریه، فرصت خلق و جا گذاری عناصر و مبلمان شهری را از کشور گرفت.

پیرنشین

در معماری شهری قدیم ایران، میدان مرکزی کانون محلات به شمار می رفت و فعالیت های خانگی تا کوچه هم کشیده می شد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

غروب ها، زن ها روی سکوی هشتی جلوی خانه می نشستند و بخشی از کارهای روزمره خود مثل بافندگی و دوزندگی، پاک کردن سبزی و حتی بخشی از پخت و پزشان را با کمک هم به سرانجام می رساندند. به این سکو ها «پیرنشین» هم گفته می شد چرا که سالمندان معمولا در میانه راه روی آنها می نشستند و نفسی چاق می کردند. از این رو این سکو ها را می توان اولین نشیمن های شهری ایران نامید.

در اوایل حکومت پهلوی و با آغاز دگرگونی های اساسی حاصل از رشد سرمایه داری و پس از افول نظام فئودالی در کشور، شرایط اقتصادی نوظهور موجب به وجود آمدن راه آهن، کارخانه ها، بانک ها، راه های ارتباطی، خطوط تلگراف، ساختمان های اداری، وزارت خانه ها، هتل ها، سینماها، مدرسه ها و پادگان های نظامی شد که این تاسیسات و بناهای تازه، تاثیر مستقیم و به سزایی بر سیمای شهرها و تاسیسات شهری گذاشت. بعد از این تغییرات بود که بر اساس نیازهای روزمره شهروندان، حکومت هایِ وقت اقدام به تعبیه و نصب انواع مبلمان شهری در بافت فضاهای عمومی کردند. هم زمان با بنای ساختمان های جدید، طراحی و اجرای انواع نرده و حصار و ساخت پیاده روهایی که بیشتر از جنس سنگ گرانیت بودند، در دستور کار قرار گرفت.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

روشنای های شهر

ناصر‌الدین شاه با دیدن چراغ های روشن معابر شهری فرنگ، اولین مولد برق را وارد ایران کرد که در دربارش و تکیه دولت را روشن می کرد، اما روشنایی شهری با سرمایه گذاری یکی از بازاریان ثروتمند به نام حاج محمدحسین امین‌الضرب به خیابان های تهران آمد و جایگزین «چراغ‌ موشی»، «پیه‌سوز»، «فانوس روسی » و «چراغ زنبوری» شد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

بعد از برق کشی سراسری، چراغ های برق خیابانی که نور آنها را لامپی مهتابی تامین می کرد در فضای عمومی شهر تهران نصب شد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

سرپناه و اسباب و اثاثیه

 با راه اندازی پست و تلگراف در نقاط مرکزی و اصلی شهر، صندوق های پست هم در جای جای شهر کار گذاشته شدند.

یکی دیگر از الِمان های مهم مبلمان شهری، کیوسک ها است که در کنار کانکس ها، ایستگاه های تاکسی و اتوبوس و مترو، زیر شاخه سر پناه های شهری شد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

کیوسک ها از قدیمی ترین تجهیزات و مبلمان شهری در تهران به شمار می آیند که برای نصب تلفن های عمومی، عرضه مطبوعات، فروش گل و گیاه، اغذیه فروشی سرپایی و اطلاع رسانی و به کار رفتند.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

کیوسک مطبوعات به عنوان یکی از اجزای مبلمان شهری امکان وسیعی را به وجود آورد تا آخرین اخبار و اطلاعات روز کشور و جهان به آسانی در دسترس شهروندان قرار گیرد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

با من قدم بزن!

در حال حاضر رانندگی به سرگرمی اصلی شهرنشین ها تبدیل شده و پیاده روی به دست فراموشی سپرده شده و خاطره ای دور به حساب می آید. اغلب بخش های شهر امروزی به مسیری برای عبور و مرور تبدیل شده است و به ندرت پاسخگوی نیازهای اجتماعی و فرهنگی شهروندان است. اما تا چندی پیش پیاده روی اصلی اساسی در زندگی شهرنشینی بود و بر این اساس معماران و طراحان شهری همواره به تسهیل این امر می اندیشیدند و ایده های خلاقانه ای برای ایجاد مبلمان و تجهیزات شهری در خیابان، میدان کوچه و پارک و کلا سراسر شهر ارایه می کردند.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

با من سخن بگو!

فضاهای شهری قاعدتا باید جایی برای افزایش ارتباط، معاشرت و گفتگوی شهروندان باشند و اساسا به همین منظور هم طراحی، ساخته یا تعبیه شده اند. این فضاها به خوبی می توانند از عوارض نامطلوب تعارض خرده فرهنگ های ناهمساز جلوگیری کنند.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

با استفاده از مبلمان شهری، فضای شهر از محل عبور و مرور خارج شده و به جایی برای درنگ، تماشا، گفت وگو، خرید و حتی مطالعه تبدیل می شود.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

برای به وجود آوردن چنین کیفیتی، فضای شهری باید دارای ویژگی هایی مثل: نور و روشنایی، تسهیل نقل و انتقال پیاده و سواره (و نه صرفا سواره)، اطلاع رسانی، ارائه و دریافت اطلاعات مربوط به مقررات، اخبار، تبلیغات، هدایت و راهنمایی و هم چنین بعضی خدمات عمومی مثل: پست، فروش بلیط، تخلیه و جمع آوری زباله، عناصر تزئینی، دستگاه های عرضه  روزنامه، مواد خوراکی و انواع نوشیدنی ها باشد. روشویی، فواره ، آب نما و آبریزگاه های بهداشتی عمومی و ایستگاه های مسقف اتوبوس و تاکسی نیز از همین دسته هستند. به عنوان مثال ایستگاه های شهری باید به روشنایی، تابلوی اطلاعاتی، نیمکت و سطل زباله مجهز باشند تا سلامت و بهداشت شهروندان را تضمین کنند و مسافران و وسایل شان را از گزند سرما، گرما و باد و باران، تاریکی و آلودگی در امان نگه دارد. برای رسیدن به این هدف باید جاذبه هایی در نظر گرفته شود که شهروندان را به حضور و معاشرت در فضاهای عمومی شهری تشویق و ترغیب کند.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

امروزه، ایجاد فضاسازی شهری با استفاده از تکنولوژی های نوین بصری، نور و صدا امکان پذیر است و از طریق آب نماها، فواره های رنگی و نورپردازی خلاقانه موجب بهبود روحیه  شهروندان، ایجاد امکانات و رفاه حال آنها شده است.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

زیبا، جذاب، مقاوم

مبلمان شهری، باید داری ضوابط و استاندارد هایی عمومی باشد. به عنوان مثال اجزا با یکدیگر و با محیط اطراف در هماهنگی و هارمونی کامل قرار گیرد، در برابر شرایط آب و هوایی مختلف و در سرما و گرما مقاوم باشد و به سادگی دچار فساد و پوسیدگی نشود، همه افراد جامعه و تمامی گروه های سنی _ از کودکان گرفته تا سالمندان و توان یابان _ بتوانند آن را مورد استفاده قرار دهند و علاوه بر کاربردی بودن، از جذابیت های بصری و جنبه های زیبایی شناختی هم برخوردار باشد و نهایتا با هزینه ای معقول و مقرون به صرفه بتوان آنها را حفظ و نگهداری کرد.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

عملکردی، خوانایی و هویتی

از نظرتاثیر گذاری مبلمان شهری را می توانیم به سه دسته تقسیم بندی کرد:

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

عملکردی: مهم ترین جنبه مبلمان شهری، بُعد عملکردی آن است چون هر کدام از وسایل و تجهیزات شهر باید به بهترین شیوه ممکن طراحی، نصب و اجرا شود، باکیفیت ترین خدمات را در اختیار شهروندان قرار دهد و شهر را به بهترین شکلی آراسته کنند.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

خوانایی: اگر فضای عمومی شهر به شکل اصولی برنامه ریزی شده و طراحی شده باشد، شهروندان می توانند نقشه ذهنی واقعی تری از شهر ترسیم کنند. در شهری که خوانایی بالایی داشته باشد، حتی مسافران و شهروندان تازه وارد هم می توانند آن را شناسایی کنند و بدون آنکه گم شوند، با علائم، تابلوها و نشانه های ساده مسیر خود را پیدا کنند.

 هویتی: این بعد نقش مهمی در خاطره  بصری مردم شهر بازی می کند یعنی با به کار گیری نکاتی ظریف و ساده در طراحی فضای شهری،  می توان شهر را با نمادهایی شناخته شده آراست، به طوری که با وجود تغییر شهر در طول زمان، این نمادها هم چنان کاربرد خود را به عنوان عناصر هویت بخش شهر حفظ کنند.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

پاتوق

در دوره هایی، به واسطه توجه خاص برخی از شهرداران به مقوله زیبایی شناسی شهری و فضاهای عمومی و اهتمامی که برای تشویق شهروندان به حضور در فضاهای شهری و پاتوق های فرهنگی به کار رفت، مبلمان و تجهیزات شهری مناسبی طراحی و نصب شد تا زمینه معاشرت و گفت وگوی شهروندان فراهم شود.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

برای رسیدن به این هدف، شهرداری تهران کف سازی معابر را تعویض و مرمت کرد، فضاهای سبز را گسترش داد و نسبت به توسعه و بهسازی مبلمان شهری اقدام نمود. امری که متاسفانه با گذشت زمان و جا به جایی مدیران اوج و فرود های فراوان داشت و به تناوب فضاهایی که مکان آسایش عمومی و آرامش شهروندان بودند، حذف یا به فراموشی سپرده شدند.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

دوباره کاری، کنده کاری

فقدان تخصص و نگاه حرفه ای در مدیریت شهری جامعه  ما، باعث شده که مدیران با توجه به سلیقه  خود و اطرافیان شان مبلمان شهری را طراحی، نصب و اجرا کنند که، حاصلی جز شلختگی منظر شهری، عدم خوانایی، دوباره کاری و کنده کاری، سردرگمی شهروندان و مسافران و جانمایی نامناسب الِمان ها و نمادها نداشته است، یعنی بسیاری از این تجهیزات و وسایل نه عملکرد و کارکرد مناسبی دارند و نه حتی زیبا هستند.

مبلمان شهری چیست
مبلمان شهری چیست

مبلمان شهری باید با جمعیت و بافت های شهری، شرایط اقلیمی و فرهنگ بومی تناسب داشته باشد و در طراحی عناصر آن به شاخص های هویتی، خوانایی، تنوع، وضوح و رنگ تجهیزات و وسایل توجه ویژه ای شود و در طراحی و اجرای آن علاوه بر اصول فنی و مکانیکی، اصول روان شناختی و روحی هم مد نظر قرار گیرد.



منبع: بخشی از اطلاعات متن با استفاده از کتاب طراحی و کاربرد عناصر مبلمان شهری، نوشته سید رضا حسینی لاهیجی انتشارات سازمان شهرداری و دهیاری های کشور، نوشته شده است.

میانگین امتیازات ۵ / ۵. تعداد امتیازات ۳۳

یک نظر ارسال شده است

  1. معصومه بهبهانی

    ۱۳۹۹/۰۵/۲۶ ساعت ۲۱:۴۶

    چقدر جالب… تصوری از مبلمان شهری نداشتم تا به حال

    پاسخ دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مطلب را از دست ندهید

هشت مهارت ضروری برای طراحان قرن بیست و یکم

طراحی جایگاهی ارزشمندی دارد. طراحی یعنی تبدیل ذهنیت به کالبد عینی در قالب فرم، محتوا و عمل…