ساعت های شهری

۰
رج ساعت کلیسای بانوی ما

از زمان های دور ساعت ها وسیله ای برای اندازه گیری زمان هایی کوچکتر از روز، ماه و سال بودند. اختراع ساعت وسیله ای برای تقسیم بندی و تعیین زمان، مهمترین اختراع بشر محسوب می شود. به نظر قدمت این اختراع به عصر امپراطوری دوم حکومت بابلیان در حدود شش قرن قبل از میلاد مسیح باز می گردد. تقسیم بندی دایره به ۳۶۰ درجه، در نظر گرفتن عدد پایه ۶۰ برای ساعت و رواج هفت روز هفته نیز از یادگارهای این قوم مبتکر است. ساعت به خودی خود یکی از اشیاء جذاب و کاربردی است و به همین خاطر است که امروزه فروشگاه های بزرگ ساعت خیلی پر رونق هستند اما در زمان های قدیم افراد ساعت شخصی برای خود نداشتند و اغلب ساعت شهری در مکانی عمومی در دید همگان نصب می شدند.

ساعت شهری -از سمت چپ ساعت شنی، ساعت شمعی، ساعت آبی(بالا) و ساعت آفتابی(پایین)
از سمت چپ ساعت شنی، ساعت شمعی، ساعت آبی(بالا) و ساعت آفتابی(پایین)

تاریخچه ساعت

انواع ابتدایی ساعت

مشخص است که ساعت ها در ابتدا به شکل امروزی نبوده و مرسوم ترین آنها عبارت بودند از:

ساعت های آبی کارکردی تقریبا مشابه ساعت های شنی داشتند اما با آب کار می کردند. تاریخچه استفاده از این نوع ساعت ها در ایران دقیقا مشخص نیست اما بر اساس تحقیق در نوشته های کالینستس مورخ یونانی به سال ۳۲۸ پیش از میلاد می رسد. ساده ترین و دقیق ترین نوع ایرانی آن به نام پنگان یا فنجان بوده است که برای کشاورزان به خصوص در مناطق کویری کاربرد به سزایی داشته است. بر طبق بررسی های اولیه ساعت های آبی در ایران کاربردی ۲۴۰۰ ساله دارند.

ساعت های آفتابی با استفاده از مکان خورشید زمان را نشان می دادند و معمول ترین آنها متشکل از یک میله بر روی صفحه ای نشان گذاری شده با ساعت های شبانه روز بود که با تغییر مکان خورشید سایه میله نیز جا به جا می شد و زمان را نشان می داد. برخی از پژوهشگران، بنای کعبه زرتشت در استان فارس را که سال ها تنها محل نگهداری کتاب اوستا و اسناد حکومتی وقت انگاشته می شد، پیشرفته ترین و دقیق ترین بنای گاه شمار آفتابی جهان شمرده اند. در ایران ساعت آفتابی معمولا با اسطرلاب همراه بوده که بعضی از آنها دارای میله ای برای تعیین ظهر شرعی نیز بوده اند.

ساعت های شنی که متشکل از دو حباب شیشه ای چسبیده به هم با سوراخ ریزی برای عبور شن یا ماسه بودند، با دفعات جا به جا شدن شن یا ماسه، زمان را مشخص می کرد. این ساعت ها بیشتر برای تعیین زمان اقرار کردن، قسم خوردن و اعدام استفاده می شد و بیشتر در روم کاربرد داشته اند. ساعت های شمعی نیز دارای بدنه ای مدرج بودند و با سوختن و کوتاه شدن خود، زمان را مشخص می کردند.

ساعت شهری -از سمت چپ ساعت مکانیکی، باینری(بالا) و دیجیتال(پایین)
از سمت چپ ساعت مکانیکی، باینری(بالا) و دیجیتال(پایین)

ساعت های جدیدتر

با پیشرفت تکنولوژی ساعت های قدیمی از سکه افتادند و جایشان را به ساعت های جدیدتر دادند که شامل موارد زیر هستند:

ساعت های مکانیکی که با استفاده از زوایا زمان را نشان می دادند، وزنه ای، فنردار، برقی، باطری دار و دیجیتال هستند و با استفاده از ال سی دی، ال ای دی یا چراغ ساعت را به نمایش می گذارند. در مدل های جدیدتر این ساعت ها خود را با اینترنت تنظیم می کنند. از دیگر مدل های ساعت های مکانیکی می توان به باینری که طبق اصول باینری کار می کرد و خواندن آن اصول خاص خود را داشت و ساعت های اتمی که کارکرد آنها بر اساس استفاده از سیگنال های ریزموج است اشاره کرد.

ساعت شهری -از چپ به راست ساعت رومیزی، ساعت دیواری، ساعت جیبی، ساعت مچی و ساعت ایستاده
از چپ به راست ساعت رومیزی، ساعت دیواری، ساعت جیبی، ساعت مچی و ساعت ایستاده

انواع ساعت از نظر کاربرد

ساعت ها را از نظر کاربرد می توان به انواع ساعت جیبی، ساعت مچی، ساعت رومیزی، ساعت دیواری و ساعت ایستاده و شهری تقسیم بندی کرد.

فردی آلمانی اولین ساعت مچی آهنی و زمخت را در اوایل قرن شانزدهم ساخت. در اواخر قرن هجدهم یعنی در سال ۱۷۹۰ اولین ساعت های مچی با ظاهر امروزی با استفاده از فنر و چرخ دنده های بسیار کوچک در کشورسوییس ساخته شد.

بزرگترین و سنگین ترین ساعت دیواری جهان در بین سال های ۱۸۶۵ تا ۱۸۶۸ در کلیسایی در پاریس نصب شد که ارتفاع آن ۱۲/۱ متر، عرض آن ۶/۰۹ متر و ضخامتش به ۲/۷ متر می رسیده که شامل ۹۰۰۰۰ قطعه بوده است. در مقابل، قطر ظریف ترین ساعت دنیا ۰/۹۸ میلی متر است.

دقیق ترین ساعت جهان نیز ساخته دانشمندان دانشگاه کلرادو است که دقت آن به قدری است که شاید (!) درهر پنج میلیارد سال یک بار خطا کند.

ساعت شهری
ساعت شهری از چپ به راست برجساعت شهرداری تبریز، برج ساعت یزد، ساعت بیگ بن

ساعت شهری

اما از این مقدمه مفصل بگذریم و به اصل مطلب برگردیم؛ ساعت شهری. نصب ساعت های شهری از گذشته های دور و در زمانی که هنوز ساعت ها آفتابی بود، رایج بوده است. ساعت های شهری را می توان به نوعی مترادف با برج های ساعت دانست. البته که برخی ساعت های شهری روی برج نصب نمی شوند.

برج ساعت: نوعی برج است که معمولا در چهار جهت آن ساعت نصب می شود و در کنار ساختمان های مهم شهر مانند کلیساها و شهرداری ها یا در میادین شهر ساخته می شوند.

معروف ترین برج های ساعت جهان و ایران عبارتند از:

برج ساعت بیگ بن: یکی از مهم ترین برج های ساعت در جهان است. برج ساعت کاخ وست مینستر در ضلع شمال شرقی پارلمان بریتانیا قرار دارد. بیگ بن در واقع نام زنگ بزرگ ۱۳ تنی ای است که در داخل برج قرار دارد و سر هر ساعت به صدا در می آید.

این برج در روز ۲۱ اوت ۲۰۱۷ به مدت ۴ سال برای تعمیر خاموش شد و قرار است بعد از تعمیر در سال ۲۰۲۰ دوباره نصب شود.

برج ساعت تبریز: این ساعت بر روی کاخ شهرداری تبریز نصب شده که یکی از دیدنی های شهر تبریز است و ساخت آن از ۱۳۱۴ تا ۱۳۱۸ خورشیدی طول کشیده است و در سال ۱۳۷۷ به ثبت رسیده است.

این کاخ در مرکزی ترین میدان شهر یعنی میدان شهرداری(ساعت) قرار گرفته و در سال ۱۳۸۶ به عنوان نخستین موزه شهر و شهرداری های کشور تبدیل شد.

برج ساعت یزد: این برج یکی از قدیمی ترین برج های ساعت ایران و جهان است و بر اساس برخی متون قدیمی اولین ساعت شهری ایران است که در زمان قاجار ساخته شده است. این برج ساختمان خشتی و مکعب مستطیل است که ساعتی در بالای آن نصب شده است.

ساعت شهری -از چپ به راست برج ساعت پراگ، برج ساعت جوبیلی(بالا) و برج ساعت بانوی ما(پایین)
ساعت شهری از چپ به راست برج ساعت پراگ، برج ساعت جوبیلی(بالا) و برج ساعت بانوی ما(پایین)

عجیب ترین برج های ساعت در جهان

برج های ساعت دیگری نیز وجود دارند که گرچه شاید به اندازه بین بگ شناخته شده نباشند اما ویژگی های اعجاب آوری دارند؛ با چند نمونه از آن ها آشنا می شویم:

برج ساعت پراگ در چک: این برج به برج ساعت نجومی مشهور است. این ساعت شهری به نوعی نماد شهر پراگ محسوب می شود این برج ساعت در عمارت قدیمی شهرداری و بافت تاریخی شهر ساخته شده است.

برج ساعت جوبیلی درشهرلیِر بلژیک: بر روی این ساعت که در قرن ۱۴میلادی بر روی برج زیمر نصب شده است، ۱۳ زمان مختلف نجومی وجود دارد با این حال می توان از صفحه وسط آن زمان روز را به راحتی خواند.

برج ساعت کلیسای بانوی ما در نورنبرگ آلمان: این ساعت بر خلاف دو ساعت قبلی از یک صفحه زمان سنج تشکیل شده و به راحتی و بدون پیچیدگی قابل خواندن است؛ عجیب بودن برج ساعت کلیسای بانوی ما در این است که کلیسایی که این ساعت بر روی آن نصب شده از شاهکارهای معماری گوتیک است.

ساعت شهری -چپ (بالا) ساعت پادوا، (پایین) ساعت برن، راست (بالا) ساعت ایست گیت و (پایین) ساعت لا کونسیرجری
ساعت شهری چپ (بالا) ساعت پادوا، (پایین) ساعت برن، راست (بالا) ساعت ایست گیت و (پایین) ساعت لا کونسیرجری

ساعت لا کونسیرجری در پاریس فرانسه: این ساعت یکی از قدیمی ترین ساعت های عمومی پاریس است که بر روی ساختمان دادگستری به همین نام و معماری گوتیک نصب شده است. این ساختمان امروزه به عنوان دادگاه مرکزی شهر استفاده می شود. این ساختمان پیش از آنکه در قرن چهاردهم تبدیل به زندان و دادگاه شود محل زندگی پادشاهان بوده و نکته ای که شاید جالب توجه باشد این است که این بنا محل زندانی شدن ملکه ماری آنتوانت تا پیش از اعدام وی به دست انقلابیون فرانسه بود.


ساعت ایست گِیت در شهر چستر انگلیس: این ساعت در گذرگاه ایست گِیت بر روی یک ستون فرفوژه آهنی در سال ۱۸۹۹ساخته شده و یادآور الماس تاج ملکه ویکتوریا (۱۸۹۷) است.


برج ساعت برن در سوییس: این برج بین سال های ۱۱۹۱ تا ۱۲۵۶ میلادی ساخته شده و قطعات دیگر آن مثل صفحات نجومی و مجسمه های مکانیکی آن در سال ۱۵۳۰ به آن اضافه شده اند. این برج ساعت سه زمان را نشان می دهد که عبارتند ازساعت شرقی، ساعت غربی و ساعت نجومی.


ساعت زودیاک در پادوا ایتالیا: این ساعت در سال ۱۳۶۴ میلادی ساخته و بر روی برج پلازا کاپیتانیو نصب شده است و از بالای آن می توان منظره زیبای پیازا دی سیگنوری را تماشا کرد. ساعت زودیاک یک زمان سنج ۲۴ ساعته است که اعداد رومی در اطراف آن قابل مشاهده هستند. این ساعت ماه های سال را به لاتین، شکل ماه و رویدادهای نجومی دیگر نیز نمایش می دهد.

ساعت شهری -ساعت صحن انقلاب
ساعت شهری ساعت صحن انقلاب

ساعت های شهری میدانی

اما نمونه دیگری از ساعت شهری؛ ساعتی است که نه در بالای برج که بر روی پایه یا ستونی در میدان شهر قرار می گیرد. برخی از شهرهایی در ایران و خارج از ایران هستند که این میادین را در خود جای داده اند که عبارتند از: ساری، کوچصفهان (گیلان)، آذرشهر (آذربایجان شرقی)، اهواز، یاسوج و کهریزک در ایران و دبی و بیروت در خارج از ایران.

اما در جهان هیچ چیز را نمی توان تنها در یک دسته بندی قرار داد همانطور نیز برخی دیگر را نمی توان در دسته بندی خاصی جای داد مانند ساعت هایی که در صحن حرم مطهر امام رضا وجود دارند که یکی از آنها روی ساختمان حرم نصب است که از دو صحن انقلاب و آزادی قابل مشاهده است و یا ساعتی آفتابی که در صحن جمهوری است.

شما در شهرتان ساعت شهری دارید؟

میانگین امتیازات ۰ / ۵. تعداد امتیازات ۰

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مطلب را از دست ندهید

آبی یا بنفش؛ طراحان با رنگ شهر کرونا زده را فتح می کنند

آبی یا بنفش ، قرمز، زرد و صورتی... شهری با دیوارهای شاد و رنگی و مبلمان متنوع، پیشکش بصری …