صفحه اصلی خواندنی ها فضاهای عمومی تکیه های ایران تاریخ معماری و آیین های سنتی

تکیه های ایران تاریخ معماری و آیین های سنتی

۰
تکیه های ایران

تکیه نوعی مکان مذهبی است که در اکثر شهرهای ایران وجود دارد. مراسم تعزیه‌ خوانی از مراسم مشهوری است که عموماً در ایران در تکیه‌ ها برگزار می‌ شود. از آنجا که اکثر بزرگان شهر و علمای مذهبی در این مراسم شرکت می نمودند، این بناها کارکردهای متفاوت دیگری از جمله رسیدگی به شکایات مردم، آموزش تعالیم دینی و قرآنی و … پیدا کرده است. تکایا در هر اقلیم با توجه به الگوی معماری بومی و مصالح بوم آورد آن منطقه و کارکردهای مطلوب ساکنان آن محدوده ساخته شده اند. در ادامه به معرفی چند نمونه از تکیه های مشهور تهران و شهرستان ها می پردازیم.

تکیه های ایران
تکیه های ایران – تکیه تجریش

تکیه تجریش

تکیه تجریش نام تکیه‌ای قدیمی در بازار تجریش واقع در کنار میدان تجریش در منطقه ۱ شهرداری تهران است. تکیه بزرگ تجریش به همراه زیارتگاهی به نام امامزاده صالح و پاساژ تجاری از اماکن دیدنی منطقه بازار تجریش‌اند. تکیه بزرگ تجریش مربوط به دوره قاجار است و در تهران، میدان تجریش، ضلع شمالی آستان مقدس امامزاده صالح واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۵ مهر ۱۳۸۳ با شماره ثبت ۱۱۲۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

تکیه تاریخی تجریش دارای پوشش شیروانی و پلان مستطیل شکل است. اتاق شاه‌نشین آن در ضلع جنوبی قرار گرفته‌است و مغازه‌ها در اطراف آن احداث شده‌اند. صحن وسط سکویی به شکل مستطیل است که در گذشته به عنوان مکانی برای اجرای آیین شبیه‌خوانی مورد استفاده قرار می‌گرفت. غرفه‌های تکیه تجریش در گذشته هر کدام به نام یکی از اهالی قدیمی محل نامگذاری شده بودند. تکیه تجریش یکی از بناهای شاخص خشتی شمیران است که در اثر وقوع سیل تجریش (۱۳۶۶) به کلی تخریب شده و هویت و اصالت تاریخی خود را از دست داده بود، بعدها بازسازی شد. پس از سیل تجریش بسیاری از اشیای تاریخی و مذهبی که داخل تکیه بود توسط مردم جمع‌آوری و حفظ شد.

تکیه های ایران
تکیه های ایران – تکیه معاون‌الملک

تکیه معاون‌الملک

تکیه معاون‌الملک از جمله آثار زیبا و باشکوه است که از دوره قاجاریه در کرمانشاه به یادگار مانده است. این بنای تاریخی در بافت قدیم شهر کرمانشاه در محلۀ آبشوران قدیم و در خیابان «حداد عادل» واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۵۴ با شماره ثبت ۹۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این تکیه در سال ۱۳۲۰ هجری قمری (۱۲۸۱ خورشیدی و ۱۸۹۷ میلادی)، توسط معتمد السلطان حسین‌خان معین‌الرعایا به کمک سه برادرش اکبرخان معاون لشکر، حسن‌خان معاون‌الملک و حاج شیخ علی‌اصغر معینی در بخشی از زمین خریداری‌شده به وسعت دوهزار مترمربع ساخته شد و در سال ۱۲۸۲ خورشیدی به بهره‌برداری رسید و در آن زمان به منظور برگزاری آیین‌ ها و مراسم مذهبی و رفع اختلافات قومی و عشایری به کار می‌رفت در سال ۱۲۸۷ خورشیدی در گرماگرم مبارزات جنبش مشروطه خواهی، گروهی از مستبدان به علت آنکه تکیه معاون‌الملک محل اجتماع مشروطه خواهان شده‌بود با استفاده از توپ این بنا را به آتش کشیدند. با فروکش کردن آتش انقلاب، برادرها در سال ۱۲۸۸خورشیدی به بازسازی مجدد این بنا پرداختند. بعد از فوت معین الرعایا، معاون لشکر در سال ۱۲۹۰ تکیه معاون الملک عباسیه را نیز به مجموعۀ حسینیه اضافه کرد.

تکیه های ایران
تکیه های ایران – تکیه معاون‌الملک

امتیاز قابل ملاحظه و استثنایی این بنا در کاشی کاری آن است. به گفته کارشناسان میراث فرهنگی کرمانشاه کاشی‌ های برجسته و نیمه برجسته با نقوش بسیار زیبا و رنگ‌های صددرصد طبیعی که در این بنا به کار رفته در جهان بی‌همتاست. تصاویری که بر روی کاشی‌ها حک شده صحنه‌هایی از غزوات حضرت محمد(ص)، نبردهای حضرت علی علیه السلام، حوادث کربلا، تصاویر سلاطین باستانی ایران از جمله پادشاهان هخامنشی و تصاویری از تخت جمشید را نشان می دهد که در نوع خود بی نظیر است.

معماری این بنا را حسن خان معاون الملک در ابتدا به حسین نقاش تهرانی و سیدابوالقاسم مانی واگذار می‌کند که پس از چندی حسین کاشی پز تهرانی میناچی را نیز برای باسازی بنا به کرمانشاه دعوت می‌کند. تکیه معاون الملک دارای سه در ورودی است که در غربی به خیابان حداد عادل، در شمالی به کوچه معاون الملک و در جنوبی به کوچه ایلخانی مشرف است.

تکیه های ایران
تکیه بیگلر بیگی

تکیه بیگلر بیگی

تکیه بیگلر بیگی تکیه ایست در بافت کهن شهر کرمانشاه در خیابان مدرس. این بنا در محله قدیمی فیض‌آباد و در کوچه صارم الدوله واقع شده‌است. این تکیه که در زمان قاجار توسط عبدالله خان ملقب به بیگلربیگی ساخته شده‌ است از لحاظ آیینه کاری در میان تکایای کرمانشاه بی نظیر است. در سمت غربی حیاط تالار آیینه کاری بزرگی ساخته شده که به حسینیه معروف است. این تالار با تزیینات عالی و کتیبه‌های متعددی مربوط به دوران سلطنت مظفرالدین شاه مزین شده و در دو سوی دیگر، اتاق وسیع مهمانخانه بیگلر بیگی واقع گردیده‌ است. در حال‌ حاضر تکیه بیگلر بیگی به‌عنوان موزه خط و کتابت مورد بازدید عموم قرار می‌گیرد. در این موزه اسناد قدیمی متعلق به خانواده بیگلر بیگی به نمایش گذاشته شده‌است.

تکیه های ایران
تکیه زاغرم

تکیه زاغرم

تکیه زاغرم با دارا بودن بیش از ۱۵۰ سال قدمت از قدیمی ترین تکایا در کشور است و با توجه به کتیبه سنگی موجود در سر در کتابخانه تکیه و محاسبه حروف ابجد، زمان واقعی ساخت این بنا به ۲۶۰ سال قبل یعنی دوره زندیه می رسد. این تکیه یکی از ۱۴ تکیه موجود تفرش است که در محله زاغرم شهر تفرش واقع شده است. با توجه به کتیبه سنگی که بر سر در تکیه نصب شده در سال ۱۲۷۴ قمری برابر با ۱۲۳۶ هجری شمسی و دوران سلطنت ناصر الدین شاه قاجار قسمت هایی به این تکیه افزوده شده است پوشش چوبی بنای تکیه زاغرم تفرش به تاریخ ۹/۱/۱۳۷۸ به شماره ۲۲۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کتیبه های معرق به خط استادان برجسته واشقانی و رضوانی است. که با تمام وجود هنر خود را خالصانه و مشتاقانه به درگاه ایزدی تقدیم نموده اند.

تکیه در قسمت زنانه در دو طبقه ساخته شده است که طبقه همکف دارای سکوی تعزیه می باشد. سقف تکیه با چوب و شیروانی پوشیده شده و تعداد زیادی تیرهای چوبی سقف را سرپا نگهداشته است. این بنا با خشت و کاهگل و تیرهای چوبی بنا شده و از نظر معماری قابل توجه است. قدیمی ترین بخش تکیه زاغرم ایوان ورودی ضلع جنوب شرقی می باشد. مقرنس کاری ظریف داخل رسم بندی های ایوان شباهت زیادی به شیوه مقرنس کاری دوران صفوی دارد بنای فوق از جمله بناهای دو ایوانی می باشد که در ضلع های شمال غربی و جنوب شرقی قرار گرفته اند.

تکیه های ایران
تکیه نیاوران

تکیه نیاوران

دیوارهای کاخ نیاوران که تمام می شود گنبدی سبز رنگ به چشم می خورد که روزگاری یکی از پر رونق ترین تکیه های تهران بوده است و حالا عنوانش قدیمی ترین تکیه تهران است. نمای بیرونی اش این قدمت را نشان نمی دهد. با داخل شدن از در چوبی و قدیمی اش می توان سفری به تاریخ کرد. این بنا یکی از بزرگترین و تاریخی ترین تکیه های مذهبی در ایران اسلامی در پایتخت است. تکیه نیاوران قدمتش به ۱۵۳ سال پیش بر می گردد و در زمان ناصرالدین شاه قاجار ساخته شده است. او که علاقه زیادی به برپایی مجالس تعزیه داشت و تکیه دولت ساخته‌شده به دست او زبانزد همه بود دستور ساخت بنای تکیه نیاوران را به دست استاد حسن خرپاکوب داد.

تکیه نیاوران قدیمی‌ترین تکیه تهران است که هنوز پا برجاست. علم کردن این تکیه به زمان ناصرالدین شاه برمی‌گردد اما در طول این سال ها تغییرات بسیاری کرده است. یکی از قدیمی های تکیه می‌گوید مرشد اکبر و حاج اسدالله خیری از مداحان معروف و ملا ابوتراب، حاج آقا دین پرور و حاج آقادربندی از منبری های این تکیه بوده اند.

منبع: خوگر

میانگین امتیازات ۵ / ۵. تعداد امتیازات ۳۶

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مطلب را از دست ندهید

فوت و فن طراحی جزیره آشپزخانه چند منظوره و کاربردی

جزیره در اصل نوعی پیشخوان مستقل است که درست وسط آشپزخانه قرار می گیرد و از منظر زیبا شناخت…