صفحه اصلی خواندنی ها طراحان هوشنگ سیحون آن کس که تاریخ را «بنا» کرد

هوشنگ سیحون آن کس که تاریخ را «بنا» کرد

۰
هوشنگ سیحون
ارسال خبر

از نوادر هنر و معماری معاصر ایران و یکی از ماندگارترین چهره های قرن، هوشنگ سیحون، معمار، نقاش و تندیس ساز بنام میهن مان است. کسی که نام ماندگارش با یادواره های مفاخر این مرز و بوم گره خورده است. با ما همراه باشید تا با گوشه ای از خلاقیت های بی نظیر این بزرگ مرد در ساخت آرامگاه بزرگانی چون، ابو علی سینا، عمر خیام، فردوسی و… آشنا شوید.
هوشنگ سیحون در ۳۱ مرداد ۱۲۹۹ در خانواده ای هنر دوست و اهل موسیقی و در شهر تهران دیده به جهان گشود. خانواده از همان ابتدا متوجه استعداد شگرف فرزندشان در زمینه نقاشی شده بودند و همیشه او را در این راه حمایت و تشویق می کردند، هرچند بروزات اولیه این استعداد بی نظیر خود را با خط خطی کردن دیوارهای خانه پدری نشان داده بود. اتمام دوره دبیرستان سیحون همزمان با شروع جنگ جهانی دوم بود، اما علی رغم آشوبی که دنیا را در می نوردید او در دانشکده تازه تاسیس هنر و معماری دانشگاه تهران پذیرفته شد و طی چهار سال آینده استعداد هنری اش، که حالا از نقاشی به طراحی و معماری هم کشیده شده بود، را زیر نظر استادی فرانسوی به نام ماکسیم سیروکس (Maxime Siroux) پرورش داد. همزمان با پایان یافتن تحصیلات سیحون در دانشگاه تهران انجمن فرهنگی اتحاد جماهیر شوروی نمایشگاهی از آثار هنرمندان جوان ایرانی برگزار کرد و پروژه فارق التحصیلی سیحون هم در این نمایشگاه ارائه شد. داوران نمایشگاه سیحون را لایق دریافت مقام نخست دانستند و تندیسی را به او اهدا کردند که از قضا خود او چند سال قبل و در دوره دانشجویی طراحی کرده بود.
هوشنگ سیحون در سال ۱۳۲۴ برای ادامه تحصیل راهی فرانسه شد و سه سال در دانشگاه هنرهای زیبای پاریس زیر نظر پروفسر اوتلو زاوارونت (Otello Zavarant) آموزش دید. او پس از اخذ مدرک دکتری در رشته هنر به کشور بازگشت و بیست سال بعدی عمر خود را صرف طراحی چندین آرامگاه و بنای یادبود کرد.

آرامگاه ابو علی سینا

یک سال از بازگشتش به ایران نگذشته بود که طراحی و ساخت بنای یادبودی برای ارامگاه ابوعلی سینا به او سپرده شد. او در طراحی این بنا از گنبد قابوس الهام گرفت. چرا که این بنا در زمان حیات ابوعلی سینا ساخته شده بود و از سوی دیگر وقتی حکومت سامانیان پایان یافت و خطر نزدیک شدن سلطان مسعود غزنوی احساس می شد، ابوعلی سینا به دربار امیران آل زیار در گرگان امروزی پناه برده بود. دو ویژگی اصلی گنبد قابوس یکی دیوارهای ناوی شکل آن است که علاوه بر استحکام بخشیدن به بنا در ستاره شناسی نیز کاربرد دارد و دیگری ارتفاع آن؛ این آرامگاه بلندترین برج آجری جهان محسوب می شود. سیحون فرم دیوارها را برای اشاره به منجم بودن ابن سینا انتخاب کرد. هر چند با جدا کردن ناوی ها از هم شکل حجیم بنا را تغییر داده و با تاکید بیشتر بر ارتفاع، کل بنای آرامگاه را سبک تر و بلند تر جلوه داده است؛ که اشاره به جایگاه رفیع این حکیم بزرگ ایرانی در علم و عرفان دارد.
گنبد این آرامگاه هم، مثل بنای گنبد قابوس، از نوع گنبد رُک مخروطی است. این گنبدها از شکل چادرهای ترکمانان آسیای میانه الهام گرفته شده اند. سیحون آرامگاه ابوعلی سینا را به صورت تلفیقی از معماری ایرانی و سبک معماری بروتالیسم ساخته است. بروتالیسم سبکی در معماری است که در آن بتن بصورت بکر و بدون روکش بکار می رود.

آرامگاه حکیم عمر خیام

در سال ۱۳۳۸، هوشنگ سیحون کار طراحی و ساخت بنای یادبودی برای حکیم عمر خیام را بر عهده گرفت که به جرات یکی از شاهکارهای معماری اوست. وی این آرامگاه را با محاسباتی مبتنی بر اصول مثلثات و دانش ریاضیات خیام طراحی کرده است. این بنا ده پایه دارد، عدد ده سمبل دانش ریاضیات خیام است. فضای مثبت و منفی این بنا اشکالی ستاره مانند می سازند که در بالاترین قسمت تبدیل به یک ستاره پنج پر می شوند. این ستاره ها نشان از دانش ستاره شناسی خیام دارد. این آرامگاه اولین نمونه در معماری ایران است که در آن از خط شکسته نستعلیق برای زینت بنا استفاده شده است.

آرامگاه نادر شاه افشار

ساختمان جدید آرامگاه نادر شاه افشار در ۱۳۴۲ بازگشایی شد هوشنگ سیحون در کتاب نگاهی به ایران درباره آرامگاه نادر شاه می گوید: «ماده اصلی ساختمان از سنگ خارای منطقه کوهسنگی مشهد، مشهور به سنگ هرکاره است، این سنگ از مقاوم ترین سنگ هایی است که در ایران وجود دارد که نشان از صلابت و عظمت نادر شاه افشار دارد. شکل شش ضلعی آرامگاه از سیاه چادرها الهام گرفته شده است، چرا که نادر شاه به جای کاخ در سیاه چادر زندگی می کرد.»

آرامگاه کمال الملک

آرامگاه کمال الملک هم از طراحی های زیبای هوشنگ سیحون است که در سال ۱۳۴۲ انجام شد. او برای طراحی این بنا از چهار طاقی های مرسوم در معماری ایرانی که ریشه در معماری آتشکده های ساسانی دارد الهام گرفته است. اما با تغییری در این الگوی کهن و افزودن پیچشی متفاوت آن را به طرحی بی بدیل و خلاقانه تبدیل کرده است. این آرامگاه دو نوع طاق متفاوت دارد، شش نیم دایره نما و چهار قوس کوتاهتر که روی قطرهای بنا قرار گرفته اند. در پایین قوس های اصلی دو قوس کوتاه تر هم به چشم می خورند که در حقیقت نتیجه تلاقی قوس های متقاطع هستند. این آرامگاه سراسر با کاشی معرق پوشیده شده است. کاشی معرق یکی از نفیس ترین انواع کاشی ایرانی است که خاستگاه اصلی آن شهر کاشان، یعنی زادگاه کمال الملک می باشد.

آرامگاه فردوسی

طرح اولیه این آرامگاه را حسین لرزاده پی ریخته بود. در سال ۱۳۴۷ هوشنگ سیحون  آن را با اندکی تغییرات در ابعاد و تزیینات مجددا طراحی و اجرا کرد. آرامگاه که به شکل بناهای تخت جمشید و مقبره کوروش در پاسارگاد ساخته شده از سه قسمت تشکیل شده است. اولین بخش آن سنگ قبری از جنس مرمر است. فضای میانی قسمتی است با چهار ستون بلند و دو سر ستون و تصویر مردی بالدار که یادآور نماد فروهر می باشد. سومین بخش پلکان های پوشیده از سنگ مرمر است که باز هم یادواره ای از معماری تخت جمشید محسوب می شود. اشعار زیبایی از فردوسی این شاعر پارسی گوی زینت بخش این قسمت از آرامگاه شده اند. سنگ نوشته های این آرامگاه به خط نستعلیق استاد طاهرزاده می باشد. این فضای سه بخشی که بر خلاف سایر آرامگاه ها پنجه در خاک افکنده مضمون اشعار میهن پرستانه و صلابت بی مثال شاهنامه فردوسی را به خاطر می آورد.
سایر بناهای که هوشنگ سیحون طراح و مجری آن ها بوده است را می توان به این ترتیب نام برد: آرامگاه کلنل محمدتقی خان پسیان، مقبره عباس میرزا و برخی دیگر از دولتمردان قاجار، موزه فرهنگی یزد و ساختمان مرکزی بانک سپه تهران.


از سال ۱۳۴۱ هوشنگ سیحون سه دوره ریاست دانشکده هنرهای زیبای تهران را برعهده گرفت و شش سال بعد، در ۱۳۴۷، به ریاست انجمن ملی معماری ایران انتخاب شد و  نقشی موثر در برگزاری کنگره های جهانی معماری در شهرهای تاریخی چون شیراز و اصفهان داشت.
او در سال ۵۸ به دعوت دولت فرانسه عازم پاریس شد و پس از دو سال اقامت در این شهر و برگزاری چند نمایشگاه برای همیشه به ونکوور کانادا مهاجرت کرد.
میراث سیحون در زمینه معماری که ثمره ابتکار و خلاقیت بی نظیر او بود همیشه مورد تقدیر قرار گرفته است. او با ایجاد ترکیبی منحصر بفرد از عناصری چون سنگ، آجر، فولاد و بتن مسیری تازه در معماری ایران ایجاد کرد که هم نگاهی دقیق و موشکافانه به تاریخ معماری کشور داشت و هم گام به گام با معماری مدرن پیش می رفت. او سر انجام در سال ۱۳۹۳ در ونکوور کانادا دیده از جهان فرو بست.

برگرفته از:
کتبِ «نگاهی به ایران» نوشته هوشنگ سیحون، «سیری در هنر و معماری ایران» نوشته حسین یاوری
مقالاتِ «خطی که هیچ وقت قطع نشد» منتشر شده در فصلنامه طراح و «بناهای ماندگار سیحون» منتشر شده در ماهنامه پیام آبادگران

میانگین امتیازات ۵ / ۵. تعداد امتیازات ۳۸

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مطلب را از دست ندهید

مطالعه موردی طراحی داخلی دفتر کار متناسب با شرایط کرونا

پیدمی کرونا نیاز به ایجاد فضاهای کاری که در آن تماس فیزیکی افراد -جز در موارد ضروری یا کار…